امر به معروف و نهی از منکر و آثار آن برافراد جامعه پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

پيوندها  پيوندها   مسابقات  مسابقات   اخبار  اخبار   معرفي کتاب  معرفي کتاب   معرفي نرم افزار  معرفي نرم افزار   ثبت نرم افزار  ثبت نرم افزار   محصولات  محصولات   تلفن همراه  تلفن همراه   صوت و فيلم  صوت و فيلم   نگارخانه  نگارخانه   پرسمان   پرسمان   احاديث  احاديث   داستان  داستان   احکام  احکام   مقالات  مقالات  

  صفحه اول
   کتابخانه
  پيامک
   ويژه نامه ››
   گفتگو و تحليل ››
   گلبانگ اذان
   بازي آنلاين
   تماس با ما
   درباره ما
   جستجو
   بايگاني







     شمسی

               

  مسیر جاری : مقالات  امر به معروف و نهي از منكر  آثار و بركات
امر به معروف و نهی از منکر و آثار آن برافراد جامعه

درباره فریضه مهم امر به معروف و نهی از منکر آثار و تألیفات بسیار و متنوع و در سطوح مختلف عرضه شده است که هر کدام ویژگی هایی دارد یا برای گروه خاصی تدوین گشته است. امروز که در سایه حکومت دین و ولایت فقیه زمینه اجرای این حکم خدا فراهم تر است وعده ای ....


نويسنده : طوبي كاظمي
درباره فریضه مهم امر به معروف و نهی از منکر آثار و تألیفات بسیار و متنوع و در سطوح مختلف عرضه شده است که هر کدام ویژگی هایی دارد یا برای گروه خاصی تدوین گشته است. امروز که در سایه حکومت دین و ولایت فقیه زمینه اجرای این حکم خدا فراهم تر است وعده ای با ایمان و انگیزه کمر همت بسته و پای اراده پیش نهاده اند تا این مظلوم ترین تکلیف الهی را به صحنه آورند شرایط مناسب تری هست تا فرهنگ عمومی با این مسئله آشنا شود و اقدام عملی فراهم تر گردد.
آنجا هر وظیفه آشنایی با آن را می طلبد. از این رو آن چه در این مختصر می خوانید چه مطالب مربوط به شیوه ها و مراتب چه احکام آن با زبانی روشن و روان و ساده و عمومی و به صورت خلاصه نگاشته شده است تا همگان را مفید باشد و مردان این میدان با بصیرت بیشتر این تکلیف مقدس را بردوش کشند. به امید روزی که این دو واجب فراموش شده بار دیگر جایگاه خود را در میان مسلمانان باز یابد و از این رهگذر سیمای جامعه اسلامی تر گردد. گرچه شناخت اهمیت ضرورت مراتب شرایط و احکام امر به معروف و نهی از منکر هم لازم وهم مفید است، ولی مهمتر از آن، تشویق شدن و انگیزه پیدا کردن افراد جامعه برای عمل به آن است. هرچه در این زمینه توفیق بیشتر به دست آوریم به هدف نزدیکتر شده ایم.
اهمیت و ضرورت
پیش از ورود به بحث اصلی امر به معروف و نهی از منکر به چند نکته مهم مقدماتی اشاره می کنیم:
1- اسلام آیینی اجتماعی است و علاوه بر برنامه ها و دستورهای فردی قوانین و احکامی دارد که به بعد اجتماعی آن مربوط می شود و نشان می دهد که مکتب اسلام تنها برای خود سازی فردی نیست بلکه صلاح و اصلاح جامعه را هم در نظر دارد. احکامی همچون حج، جهاد، امر به معروف نهی از منکر و مسائلی چون رهبری و امامت، ولایت و برائت، اجرای حدود، قصاص، دلیل بعد اجتماعی اسلام است.
2- تا یک قانون و برنامه اجرا نشود و از مرحله نوشته به مرحله پیاده شدن در سطح جامعه نرسد چندان سودی ندارد هرچند بهترین قانون باشد. اسلام که بهترین برنامه های سعادت بخش برای زندگی فردی و اجتماعی بشر دارد برای اجرای قوانین سه عامل را پیش بینی کرده است که عبارتند از:
الف: نیروی داخلی تقوا و ایمان. مسلمان با برخورداری از ایمان و وجدانی مذهبی از خدا و قیامت به وظایف خود عمل می کند و از گناهان و تخلفات پرهیز می کند.
ب: نیروی اجرایی حکومت: نظام حکومت اسلامی در جامعه اسلامی وظیفه دارد که امکانات رشد اخلاقی افراد را فراهم کند وبا مفاسد و پدید آورند گان فساد مقابله کرده و موانع انجام برنامه های الهی را از میان بردارد. مجازات مجرمین از این گونه وظایف حکومت است.
ج: نظارت عمومی مردم: مردم در جامعه اسلامی باید احساس وظیفه کنند و تشویق به عمل آورند و جلوی زشتی ها و خلاف ها را با حرف و عمل بگیرند و نسبت به اوضاع جامعه و رفتار دیگران بی تفاوت نباشند. نام این نظارت و کنترل مردمی امر به معروف و نهی از منکر است.
3- غرب زدگان با بهانه قرار دادن آزادی ممکن است به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر اشکال بگیرند و آن را نوعی دخالت در کار دیگران و سلب آزادی از مردم وانمود کنند. ولی با توجه به آن که شرایط اجتماع و رفتار افراد چه خوب و چه بد بر دیگران تأثیر می گذارد آزادی انسانها در محدوده ای است که به دیگران زیان نرساند و حق دیگران را ضایع نکند. بنا براین مردم حق دارند که به سبب برخورداری اجتماعی سالم و پاک به عمل کسانی که محیط زندگی را آلوده و فاسد می کنند اعتراض کنند و جلوی آنها را بگیرند. اگر محیط آلوده باشد حتی افراد سالم هم بیمار می شوند.
4- امر به معروف و نهی از منکر جزء فروع دین و از واجبات عبادی است و مثل نماز و روزه و حج و... از تکالیف حتمی یک مسلمان به حساب می آید، البته از واجبات کفائی است نه عینی. متأسفانه هرچه بیشتر این دو فریضه مهم فراموش و متروک شود و نسبت به اجرای کارهای خوب و جلوگیری از بدیها و مفاسد هر کس بگوید \"به من چه ؟\" خوبیها در جامعه کم رنگ می شود و گناه و بی بند و باری و تخلف افزایش می یابد. انجام این دو واجب، نشان تعهد و ایمان و پایبندی به دستورات خدا و ارزشهای اخلاقی است و سستی درباره آن خبر از بی ایمانی یا ضعف اراده و آگاهی می دهد. بی تفاوتی نسبت به خوبیها و بدیها، خودش یکی از ویژگیهای نا پسند اخلاقی و نشانه بی شخصیتی انسان است. جامعه ای هم که نظارت عمومی در آن نباشد جامعه ای مرده است.
در اینجا مناسب است حدیثی را از حضرت رسول خدا(صلّی الله علیه و آله و سلّم) در مورد تأثیر سوء گناه و زیانهای بی تفاوتی در مقابل اهل گناه و فاسد کنندگان اخلاق و عفت جامعه است بیاوریم:
\"یک فرد گنهکار در میان مردم همانند کسی است که با جمعی سوار کشتی شود و به هنگامی که در وسط دریا قرار گیرد، تبری برداشته و به سوراخ کردن موضعی که در آن نشسته بپردازد و هر گاه به او اعتراض کنند در جواب گوید: من در سهم خود تصرف می کنم ! طولی نمی کشد که آب دریا به داخل کشتی نفوذ کرده و یکباره همگی در دریا غرق می شوند\".
امر به معروف و نهی از منکر نوعی نظارت عمومی در جامعه است و اگر مورد بی توجهی قرار گیرد زیانهای مفاسد و گناهان دامن همه افراد را فرا می گیرد و \" آتش که گرفت خشک و تر می سوزد. \" اگر همه افراد جامعه احساس مسئولیت کنند و مشوق خوبیها باشند وبا دست و زبان و گفتار و عمل بر ضد بدیها و مفاسد و مجرمان وارد صحنه شوند گناهکاران نسبت به ارتکاب جرایم گستاخ نخواهند شد. در سایه امر به معروف و نهی از منکر باید شرایطی در جامعه اسلامی پیش آید که مفسدین و اهل گناه احساس آسایش و خاطر جمعی نداشته باشند و محیط را بر خود تنگ ببینند.
شرایط امر به معروف و نهی از منکر:
در اسلام وجوب هر تکلیفی و انجام هر وظیفه ای شرایطی دارد. غیر از شرایط عمومی که در هر عبادت تکلیفی وجود دارد (مثل: عقل، بلوغ، اختیار...) انجام این دو فریضه الهی شرایط خاصی هم دارد که به آنها اشاره می شود.
1- شناخت: یعنی کسی که می خواهد به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر عمل نماید باید بداند که معروف چیست و منکر کدام است. بدون این شناخت ممکن است کسی از روی ناآگاهی به کار بدی دعوت کند یا جلوی کار خوبی را بگیرد. از این جهت باید ابتدا دانست که کارهای خوب و بد و واجبات و محرمات کدام است. این شناخت یا از راه یقین و علمی که به احکام خدا دارد بدست می آید مثل این که بداند نماز، جهاد، روزه و... واجب است و دزدی، کم فروشی، نگاه به نا محرم آزار مردم، خیانت و... حرام است و یا از طریق رساله علمیه این شناخت به حلال و حرام و خوب و بد به دست می آید. اجرا کنند گان این دو فریضه اسلامی خوب است شناخت اسلامی مناسب داشته باشند و عمل شان روی بصیرت باشد، نه بر اساس احساس، و گر نه گاهی به جای درست کردن ابرو چشم را کور می کنند و به جای انجام واجب، مرتکب حرام می شوند.
2- احتمال اثر: در صورتی امر به معروف و نهی از منکر واجب است که احتمال دهیم تأثیری در طرف مقابل دارد. اگر یقین یا اطمینان داشته باشیم که گفتن یا اقدام عملی ما بی اثر است، واجب نیست البته ممکن است با گفتن یک نفر و یک بار، تأثیر نکند ولی تکرار آن مؤثر باشد، که در این جا باید اقدام کرد. یا اگر تذکر فردی بی اثر باشد ولی گفتن جمعی مؤثر باشد، باید تذکر گروهی داد.
3- ایمنی از ضرر: اگر به لحاظ امر به معروف و نهی از منکر، ضرر یا خطری متوجه مال و جان ما یا خانواده ما و دیگران شود یا انجام این وظیفه مفاسد بزرگتری را به دنبال داشته باشد اینجا نیز واجب نیست، چه این خطر و ضرر مربوط به حال یا آینده باشد. البته گاهی واجبات و محرماتی که می خواهیم به آنها امر یا از آنها نهی کنیم به حدی مهم و اساسی است که در راه آن باید هر خطر و ضرری را تحمل کرد و حتی گاهی باید در این راه جان داد آنگونه که امام حسین (علیه السّلام) بر ضد حکومت یزید قیام کرد و به کار خود عنوان امر به معروف و نهی از منکر داد و در همین راه هم شهید شد. قیام در مقابل ظلم یکی از بزرگترین امر به معروف و نهی از منکر ها است. حفظ جان دیگران، حفظ آبروی مسلمانان، تلاش برای پیاده شدن احکام خدا، مقابله با تعدی دشمنان، مبارزه با سلطه بیگانگان، مقابله با بدعت گذاران در دین و مروّجان فساد و امثال اینها از اموری است که در راه آنها باید خطر و ضرر را هم تحمل کرد. چون اینها مهم تر از زیان هایی است که به شخص ما می رسد.
4- اصرار گنهکار: در صورتی واجب است نسبت به باز داشتن دیگران از منکر اقدام کنیم که بدانیم او به آن کار ادامه می دهد و گرنه اگر یک بار خلافی کرده و دیگر تکرار و اصرار نمی کند یا پشیمان شده است یا یک بار واجبی را ترک کرده و دیگر ادامه نیافته در اینگونه موارد امر و نهی ما واجب نیست.
چون زمینه ای هم برای کار ما وجود ندارد و هدف، خود به خود حاصل است. البته اگر بدانیم که تصمیم بر انجام منکرات یا ترک واجب دارد، باز هم وظیفه داریم تذکر دهیم، یا اقدام کنیم.
مراحل امر به معروف و نهی از منکر:
موضع و عکس العملی که ما در مقابل کارهای خوب و بد (معروف و منکر) داریم، سه مرحله دارد و مراحل امر به معروف و نهی از منکر هم در یک تقسیم بندی، به این سه مرحله تقسیم می شود:
1- مرحله قلبی
2- مرحله زبانی
3- مرحله عملی
منظور از مرحله قلبی این است که ما نسبت به کارهای زشت یا شایسته، از نظر حالت درونی و احساس قلبی، بی تفاوت نباشیم. مثلاً از کارهای خوبی همچون: عبادت، ایثار، عدل، تقوی، توبه، نوع دوستی، تواضع، جهاد و... خوش مان بیایید و این اعمال و صفات و دارندگان آنها را دوست بداریم و برعکس، از اموری مانند: گناه، تقلب، نیرنگ، مردم آزاری، بی نمازی، بی حجابی، بی تفاوتی، حسد، بخل، بی ادبی و... بد مان بیایید و دارندگان این ها راهم دوست نداشته باشیم. این نشانه سلامت قلب است.
مرحله بالاتر که (مرحله زبانی) است، آن است که با زبان و گفتار، طرفدار و تبلیغ کننده خوبی ها و خوبان باشیم و نسبت به بدیها و گناهکاران و تخلفات و منکرات اعتراض کنیم. گفتن مؤثر است و اساس دعوت پیامبر اسلام هم بر تبلیغ استوار بود.
گفتن و نهی زبانی، وقتی تکرار شود، هرچند بدون برخورد عملی و معارضه و درگیری، طرف را به ستوه می آورد یا شرمنده می سازد. وقتی بنای همگانی براین باشد که نسبت به خلاف کار، تذکر زبانی بدهند او عرصه را برخود تنگ می بیند و جو عمومی جامعه را برای ارتکاب فساد و گناه، مناسب نمی یابد به شرط آنکه گویندگان و تذکر دهندگان، از روی خیر خواهی و دلسوزی و متانت تذکر دهند و نهی کنند. همین که در روایات این همه بر گفتن زبانی تأکید شده نشان دهنده تأثیر آن است گاهی زبان، برنده تر و نافذتر از شمشیر و اقدام عملی است، منتها با ید تذکر دهنده، هنرمندانه و ظریف و به موقع و سنجیده تذکر دهد که خلافکار را در موضع لجاجت و عناد قرار ندهد. عفت کلام و سخن با وقار و احترام آمیز، مؤثرتر از تند خویی و پرخاشگری و توهین است.
در این مرحله اگر همه احساس مسئولیت کنند و روح جمعی جامعه با تذکر هایشان عرصه را بر خلافکار تنگ کنند، قطعاً در جلوگیری از فساد و گناه اثر خوبی خواهد داشت. این مرحله از نهی از منکر نه خرج دارد و نه مشکلات قضایی و پرونده تنها گفتن ورد شدن ! به فرموده مقام معظم رهبری: (خدای متعال در زبان این اثر را قرار داده است. در امر و نهی این اثر را قرار داده است. ما چرا این حکمت الهی را درک نمی کنیم و حاضر نیستیم از این ابزار الهی استفاده کنیم ؟)
مرحله سوم مرحله عملی است بالاتر از آن دو این است که انسان با عمل و اقدام خویش، در راه نشر خوبی ها و گسترش صفات و کارهای نیک و اجرای احکام و دین، بکوشد ونیز عملاً جلوی مفاسد و زشتی ها و انسانهای خطا کار و اعمال خلاف و گناه را بگیرد.
البته اقدام زبانی و عملی شرایط و مراتبی را دارد که در بخشی دیگر به آنها اشاره می شود. انکار در مرحله قلبی نیز به شکلی باید نمود پیدا کند. یعنی اگر از کار زشت یا انسان مجرم بد مان می آید، این ناخوشایند و عدم رضایت را با نگاه، قیافه، طرز برخورد نشان دهیم، تا خلاف کاران متوجه شوند و در آنها تأثیر بگذارد.
کمترین مرحله امر به معرف و نهی از منکر، همان مرحله قلب است. اگر به کار نا پسندی که انجام می گیرد دلمان راضی باشد، ما نیز در آن گناه شریکیم. خداوند، در قیامت کسانی را عذاب می کند که برخی گناهان را مرتکب نشده اند، ولی چون دیگران انجام می دادند و آنها هم راضی به کار آنان بوده اند به همان علت عذاب می بینند.
امام علی (علیه السّلام): هر کس به کار جمعی راضی باشد مثل آن است که همچون آنان در آن کار داخل بوده است.
این مسئله در کارهای نیک هم مطرح است. اگر انسان نیکان را دوست بدارد و به کارهای شایسته دیگران راضی باشد پاداش می برد.
اگر کسی نتواند با عمل و اقدام، جلوی مفاسد را بگیرد، باید با زبان، اعتراض و نهی کند. اگر امکان یا زمینه نهی از منکر زبانی هم نیست، حد اقل از کارهای ناشایست دیگران ناراحت و نا خشنود باشد و اگر این را هم نداشته باشد مرده ای زنده نما است.
حضرت علی (علیه السّلام) در حدیثی به طور مفصل، این سه مرحله را بیان می کند و در پایان می فرماید: کسی که منکر و فساد با هیچ یک از قلب و دست و زبان، انکار نکند، او مرده میان زندگان است. !
اگر کسی نسبت به رواج خوبی ها و جلو گیری از مفاسد حساسیت نشان ندهد، (حس دینی) او از کار افتاده. باید در دینداری خود بازنگری کند.
تذکر:
در حکومت اسلامی آنجا که جلو گیری از گناهها و فساد ها جز با مرحله عملی و اقدام و برخورد ممکن نباشد نهی از منکر به زدن و زخمی کردن و درگیری و کشتن و امثال اینها بینجامد، در این گونه موارد، باید به نحوی با همکاری و هماهنگی نظام حاکم و نیروی انتظامی و مقامات مسئول و مراکز مربوط انجام گیرد که به هرج و مرج اجتماعی کشیده نشود. همچنین اگر جلو گیری ازفساد و گناهی، جز با دخل و تصرف در اموال دیگران یا با وارد کردن برخی ضرر ها انجام نشود، سرسری نمی توان اقدام کرد و نیاز به اذن از مراکز مسئول و مربوطه دارد البته در مواردی مثل اینکه کسی می خواهد دیگری را بکشد، یا خانه ای را آتش بزند، یا شراب بنوشد، یا از خانه ای به قصد دزدی بالا رود، می توان اقدام به جلوگیری کرد و اقدام کننده از عمل منکر باز داشت.
صفات آمر و ناهی:
کسی که دیگران را به خوبی و ارزش ها دعوت می کند، یا آنان را از گناهان و زشتی ها و مفاسد نهی می کند، برای آنکه در این دعوت موفق باشد باید صفات و شرایطی داشته باشد. به برخی از این صفات که شایسته است در امر معروف و نهی از منکر کننده وجود داشته باشد اشاره می کنیم:
1- هماهنگی حرف و عمل:
مردم بیشتر از حرف به عمل انسان امر معروف و نهی از منکر کننده می نگرند و از رفتارش بیش از سخنش تأثیر می پذیرند. از این رو شخص امر و ناهی، باید خودش آراسته به خوبی ها و منزه و وارسته از بدی ها باشد تا تبلیغ و دعوتش مؤثر باشد. دعوت عملی مؤثر تر از دعوت زبانی ست و اگر کسی خودش نسبت به گفته هایش مقید و متعهد نباشد، بر دیگران نمی تواند تأثیر بگذارد به علاوه خود این تعارض بین گفتار و رفتار، بسیار ناپسند است.
2- برخورد شایسته و چهره باز:
داشتن حسن خلق و چهره گشاده و بشاش عامل جذب دیگران است. از این رو برخورداری از ملایمت و برخورد جاذب و نرم و پرهیز از قیافه گرفتن و عبوس و اخمو بودن می تواند در موفقیت شخص مؤثر باشد نمونه عالی این صفت در رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) بود که با اخلاق نیکو و برخورد شایسته و متواضعانه اش مردم را به حق و راه خدا جذب کرد.
3- گفتار نرم:
شیوه ملایم و نرم در سخن گفتن و پرهیز از تندی و عصبانیت و پرخاشگری صفت شایسته دیگری است. حتی خداوند، وقتی موسی و هارون (علیه السّلام) را برای دعوت فرعون به خدا پرستی می فرستد، به آن دو توصیه می فرماید که با فرعون به نرمی سخن بگویید.
4-حوصله و بردباری:
موفقیت در این دعوت نیاز به تحمل و حوصله دارد با کم طاقتی و زود خسته شدن و کم ظرفیتی، کاری از پیش نمی برد. به تعبیر قرآن شرح صدر و سعه صدر لازم است، مانند پزشک و پرستاری که به مداوای یک بیمار مشغول است و جز با صبوری و حوصله به نتیجه نمی رسد. در این راه باید حتی تمسخر ها و بی اعتنایی ها و دشمنی ها و آزارها را هم تحمل کرد وبه حساب خدا گذاشت.
5-کار برای خدا:
از آن جا که امر به معروف و نهی از منکر از فروع دین و عبادت است انسان باید برای خدا اقدام به آن کند و توقع پاداش هم از خدا داشته باشد انجام این وظیفه نباید به انگیزه های مادی و دنیوی آمیخته شود، هدف باید خدا باشد نه خود نمایی و کسب وجهه و موقعیت در این صورت انسان از کار خسته نمی شود و از کار شکنی ها هم نا امید نمی گردد. اخلاص عامل ارزش گذاری برای اعمال است.
6- صبر تحمل:
هیچ کار مهمی بی زحمت و مشقت نیست. در راه انجام این وظیفه الهی انسان باید بر سختی ها، ناملایمات، بی مهری ها و خصومت ها تحمل و استقامت داشته باشد و به علت مشکلات کار و راه نبایددست از هدف بردارد. در توصیه لقمان به فرزندش آمده است که:
پسرم ! نماز را برپا دار، امر به معروف و نهی از منکر کن و بر آنچه به تو می رسد صبر کن که این نشانه تصمیم و عزم استوار است.

منبع : http://bashgah.net

 

شماره مطلب :886       تاریخ انتشار: 14/9/1389      تعداد بازدید:  1756 مرتبه

چاپ متن


نظرات کاربران :

یک نظر alonemahshad :

سلام خیلی زیبابود

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود پرتال تاثیر کاملا موثری ایفا می کند لذا خواهشمند است ما را از نظرات ارزنده ی خود محروم نفرمایید.

 - نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.
 - نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
 - نظراتی که شامل سئوال شرعی یا نتایج مسابقات باشد منتشر نخواهد شد. ( از فرم تماس با ما استفاده فرمایید)
 - نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد.
 - متن نظر شما می بایست حداکثر 700 کاراکتر باشد.

 
نام و نام خانوادگی : *
متن نظر : *  
کارکتر تايپ شده :  
       

پرتال اداری ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر شهرستان اصفهان

پرتال علمی پژوهشی راه بهشت

برنامه نويسی : اصفهان هاست

کليه حقوق اين سايت برای ستاد احياء امر به معروف و نهي از منکر شهرستان اصفهان محفوظ است

  Page Rank راه بهشت در الکسا